TẠI SAO TẾT VIỆT NAM PHẢI CÓ BÁNH CHƯNG    BÁNH DÀY ?

            Nguyễn Huy Hùng

 

Theo phong tục cổ truyền của Dân tộc Việt Nam, để đón Tết nhà nào cũng phải có Bánh Chưng và Bánh Dày. Trước là để cúng Gia Tiên, sau để Đại gia đ́nh xum họp bên nhau thưởng thức một món ăn cổ truyền vui đón mùa Xuân mới, kể cho nhau nghe những chuyện vui buồn, sau một năm trời đằng đẵng xa cách v́ cuộc mưu sinh hàng ngày.
Trong hoàn cảnh hiện tại, phần đông các Đại gia đ́nh sống tại Hoa Kỳ đều v́ hoàn cảnh riêng, mọi người phải đi làm ăn sinh sống xa nhau, nên các thế hệ Cha Ông thường lợi dụng dịp xum họp Tết, kể lại cho các thế hệ Con Cháu về quá khứ thăng trầm của ḍng Họ. Mục đích để nhắc nhở cho mọi người không quên nguồn cội của ḍng Họ, cũng như giúp cho mọi người dựa vào quá khứ mà rút kinh nghiệm, hoặc noi gương cố gắng trau dồi kiến thức sâu rộng, xây dựng cho bản thân và tổ ấm nhỏ riêng của ḿnh một tương lai tốt đẹp hơn, góp phần làm sáng danh cho ḍng Họ và Dân tộc.
Vào những dịp Tết, gia đ́nh nào có phương tiện và th́ giờ rảnh rỗi, th́ tự gói và nấu lấy Bánh Chưng, đồ chín gạo nếp thơm cho dẻo để giă nhuyễn làm Bánh Dày. Đồ là đổ gạo vào chơ (nồi có nhiều lỗ thủng nhỏ nơi đáy), rồi chồng chơ lên trên một nồi khác có đựng nước để đun sôi nước bốc hơi lên làm chín gạo, làm như vậy xôi (không gọi là cơm) chín không bị nhăo. Gia đ́nh nào không có hoàn cảnh tự làm bánh dày hoặc gói bánh chưng nấu lấy được th́ ra chợ mua về dùng.
Trường hợp tự nấu lấy, bao giờ cũng phải gói cho gia đ́nh đủ dùng trong 3 ngày Tết, mỗi ngày ba bữa ăn sáng trưa và tối, cộng thêm một số đem biếu bạn bè, để cho t́nh thân thiện thêm đặm đà gắn bó nhau hơn trong những ngày tháng của chu kỳ 365 ngày sẽ tới.
Câu truyện cổ tích Việt Nam sau đây, sẽ giúp chúng ta hiểu rơ về nguồn gốc từ đâu, gia đ́nh người Việt Nam nào, vào dịp đầu năm Âm lịch trong nhà cũng phải có Bánh Chưng và Bánh Dày, mới cảm thấy ḿnh được thực sự ăn Tết mừng Xuân.
“Thời Vua Hùng trị v́ đất nước Văn Lang (nay là Việt Nam) liên tiếp nhiều năm, cảm thấy ḿnh bắt đầu già yếu, Ngài nghĩ tới việc chọn một trong các Hồng tử để truyền ngôi thay ḿnh trị v́ dân tộc đất nước.
Các bà vợ của Vua sinh được cả thẩy 22 người con trai. Mọi người đều đă khôn lớn. Xét về tài năng Vua nhận thấy có nhiều Hoàng tử tỏ ra trội hơn người, nên việc chọn lựa phải rất cẩn thận, nhất là phải làm thế nào để sau này anh em cùng một ḍng dơi không tranh giành nhau.
Để giải quyết mối bận tâm nhất hàng ngày của Vua, một vị Cận Thần hiến kế, mở một cuộc thi để kén chọn.                                    
Vua Hùng liền ra lệnh triệu tập tất cả các Hoàng tử vào hầu để nhận lệnh. Khi mọi người cómặt đầy đủ, Vua nói: - Ta biết ḿnh đă gần đất xa trời, muốn truyền Ngô cho một trong các con. Bây giờ mỗi con hăy đi kiếm hoặc làm ra một món ăn lạ để cúng Tổ Tiên. Ai dâng món ăn ngon lạ hợp ư Ta nhất th́ người đó được chọn để nối Ngôi Ta.
Tuân lời phán bảo của Vua Cha, các Hoàng tử sai người đi khắp mọi nơi, trên rừng dưới biển không sót chỗ nào, cố t́m cho bằng được các món ăn thiên hạ đồn là ngon là lạ (cao lương mỹ vị).
Trong số 22 Hoàng tử, có vị Hoàng tử thứ 18 tên là Liêu, mồ côi Mẹ từ thuở c̣n nhỏ, sống cô đơn không ai giúp đỡ trong việc đi t́m kiếm các món ngon lạ trên Thế gian, để đem về tham dự cuộc thi. Chàng rất lúng túng, chỉ c̣n 3 ngày nữa là đến hạn thi, mà chưa t́m được món ǵ. Đêm nằm vắt tay lên trán, cố nhớ lại những bữa ăn ngon đă từng được dự, nhưng nghĩ măi chẳng ra, mệt mỏi ngủ thiếp đi lúc nào chẳng hay.
Trong khi ngủ, Liêu mơ mơ màng màng thấy ḿnh cùng 21 anh em khác đang làm bánh thi. Mỗi người phải ngồi riêng trong một gian nhà nhỏ, được dựng sẵn trong khu tổ chức Hội thi. Liêu chưa biết phải bắt đầu bằng việc ǵ, th́ một vị Nữ Thần trên Trời bay xuống giúp chàng làm bánh.
Nữ Thần bảo : “-To lớn trong Thiên hạ không ǵ bằng Trời Đất, của qúy báu nhất Trần gian không ǵ bằng gạo. Ta đừng làm nhiều, chỉ 2 thứ bánh có ư nghĩa là đủ. Hăy nhặt chỗ gạo nếp này cho sạch trấu và sạn, rồi đi kiếm một ít đậu xanh đem lại đây.”
Thế rồi Liêu thấy Nữ Thần lần lượt lấy ra những tầu lá rộng và xanh. Thần vừa gói bánh vừa giảng giải : “-Bánh này tượng trưng cho Đất. Đất có cây cỏ núi rừng th́ mầu bánh cũng phải xanh xanh, h́nh thù phải vuông vắn. Trong bánh phải bỏ thêm thịt thêm đậu vào chung với gạo nếp, để lấy ư nghĩa Đất chở cầm thú, cỏ cây... Tiếp theo hăy lấy thứ gạo nếp thơm, đồ lên cho chín dẻo, rồi giă ra cho quện vào nhau làm bánh tượng trưng cho Trời, mầu phải trắng, h́nh phải trịn và khum khum như ṿm Trời...”
Tỉnh dậy, Hoàng tử Liêu bắt đầu làm bánh y như Nữ Thần đă chỉ dẫn trong giấc mộng.
Năm đó Kinh đô Phong Châu, có một cái Tết tưng bừng náo nhiệt nhất chưa từng có. Dân chúng khắp mọi miền đất nước náo nức kéo nhau về tham dự, để chứng kiến cuộc vui Xuân mở đầu bằng cuộc thi các món ăn, và kết thúc bằng lễ Đăng quang của vị Vua mới.
Đúng lúc mặt Trời mọc, chiêng trống cờ quạt tưng bừng, vui tai loá mắt, quân lính Triều đ́nh khênh kiệu rước Vua Hùng đến khu mở hội làm lễ Gia Tiên. Mọi người nôn nóng chờ đợi các vị giám khảo b́nh giá các món ăn, và quyết định của Vua Hùng.
Các vị Hoàng tử tŕnh lên toàn những món sang quư như nem công, chả phượng, tay gấu, gan tê... Riêng Ḥàng tử Liêu chỉ dâng có 2 thứ bánh quê mùa mộc mạc, ai trông thấy cũng tỏ vẻ chê bai, lắc đầu bĩu môi.
Nhưng sau khi nếm, các vị giám khảo và Vua Hùng đều gật gù tán thưởng là ngon và lạ. Ông Lạc tướng xoa tay nói : - Đây là một thứ hương vị khác thường, làm từ những nhu liệu tầm thường.
Vua Hùng rất ưng ư về hương vị đặc biệt của miếng bánh vừa ăn. Vua cầm những chiếc bánh c̣n nguyên chưa bóc, lật qua lật lại, ngắm nghía kỹ càng, rồi cho đ̣i Hoàng tử Liêu lên điện hỏi cách thức làm bánh thế nào. Hoàng tử Liêu cứ thực thà tâu tŕnh cách làm bánh do Thần Nữ từ trên Trời bay xuống chỉ cho ḿnh trong giấc mộng trước đó 2 ngày.
Vào lúc đúng Ngọ (giữa trưa), Vua Hùng trịnh trọng phán quyết trước các con và thần dân hiện diện trong lễ hội là, Hoàng tử thứ 18 được giải nhất và sẽ được truyền Ngôi.
Vua cầm 2 thứ bánh giơ lên cho mọi người xem, và nói rơ duyên cớ đă khiến ḿnh chọn nó đứng đầu các loại cỗ. Vua nói : “- Bánh chẳng những ngon và quư, mà c̣n mang nhiều ư nghĩa đặc biệt. Nó bầy tỏ ḷng hiếu thảo của người con, tôn Cha Mẹ như Trời Đất. Nó chứa đầy một tấm t́nh quê hương đồng ruộng. Nó rất dễ làm v́ làm bằng những hạt ngọc quư nhất trong những hạt ngọc của Trời Đất, nhưng những hạt ngọc ấy mọi người đều làm ra được. Phải là người thật có tài đức mới nghĩ ra được loại bánh đó...”
Và, kể từ đó thành tục lệ, hàng năm cứ đến ngày Tết, mọi người thuộc ḍng giống Lạc Việt, nay là Người Việt Nam, đều làm 2 thứ bánh đó, gọi là bánh chưng, bánh dày, để thờ cúng Gia Tiên.
Đến thời cận kim, trong làng văn học Việt Nam có một Đại Thi Hào đă sáng tác một câu đối rất hay, mỗi khi đọc lên người ta thấy ngay được cái cảnh Tết của gia đ́nh Việt Nam thuần túy. Cho đến bây giờ, bất cứ người Việt Nam nào, dù học rộng hay không, cũng đều biết :
“ Thịt mỡ dưa hành câu đối đỏ.
Cây nêu tràng pháo bánh chưng xanh.”


Bài sưu tầm của
Khiết Châu Nguyễn-Huy Hùng


----------------------------------------------------
*Thượng tọa Thích Thanh Long,
Thời gian 1966, Tôi làm Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy Trung ương Địa phương quân và Nghĩa quân, Thượng tọa là Tuyên úy trưởng của ĐPQ và NQ toàn quốc, đến cuối năm 1967 lên làm Phó Giám đốc Nha Tuyên úy Phật Giáo, và sau khi Thượng tọa Thích Hộ Giác Giám đốc viên tịch, ngài lên thay làm Giám đốc. Sau 30-4-1975 đi cải tạo, Tôi gặp ngài tại Trại Tân Lập, Vĩnh Phú, Bắc Việt, rồi cùng bị chuyển vào K2 Trại Thanh Phong, Thanh Hóa, Trung Việt. Ngài được tha về hồi tháng 9-1987, trước Tơi 6 tháng. Ngài về cư trú tại Chuà Giác Ngạn do các Phật tử đă giúp Ngài xây lên trước 30-4-1975, trong ngơ gần cổng xe lửa số 4, đường Lê văn Sĩ, phường 10, quận Phú Nhuận, Saigon. Ngài đă viên tịch vào ngày 22 tháng 10 năm Tân Mùi – 1991, và hoả táng vào khoảng trưa ngày 28 tháng 10.
Hôm nay, nhân ngồi lục lại các bài Thơ kỷ niệm những năm Mùi đă qua trong cuộc đời của ḿnh, để góp vui cùng bạn đọc Đặc san Trần Nguyên Hăn của Binh chủng Truyền Tin sẽ phát hành vào ngày Đại Hội Truyền Tin mùa Xuân Qúy Mùi 2003, Tôi t́m được bài thơ HỒI CỐ NHÂN, đă cảm tác vào mùa Thu năm Tân Mùi 1991 tại quận Phú Nhuận Saigon, sau khi dự đám táng Cố Hồ Thượng Thích Thanh Long. Xin  ghi lại đây để chư qúy độc giả cùng nhớ tới một vị Tuyên úy Phật Giáo khả kính đă hy sinh v́ chính nghĩa và hạnh phúc của Dân tộc Việt.

 

HỒI CỐ NHÂN.*
Thượng Tọa Thanh Long đă măn phần,
Khuôn Thiền Giác Ngạn vắng hiền quân.
Bốn mùa khổ hạnh xây công đức,
Tám Tiết tu thân diệt lục trần.
Dứt kiếp luân hồi về cơi Phật,
Ĺa thân cát bụi hết trầm luân.
Danh thơm đạo đức lưu muôn thuở,
Gương sáng từ bi rạng Thế nhân.


Phật tử KHIẾT CHÂU NGUYỄN-HUY HÙNG

1 1 1